Cánh Enneagram là gì? 5 câu hỏi thường gặp

Bạn và đồng nghiệp có cùng nhóm Enneagram nhưng lại ứng xử khá khác nhau? Hoặc bạn vừa thấy kết quả “9w1” và thắc mắc liệu mình có hai kiểu tính cách? Trong Enneagram, khái niệm cánh được dùng để lý giải một phần những khác biệt như vậy.

Điểm cần nhớ là cánh mô tả những nét bổ sung từ nhóm nằm ngay cạnh nhóm chính. Ký hiệu này không có nghĩa nhóm chính của bạn đã thay đổi. Bài viết sẽ giúp bạn đọc các tổ hợp, hiểu cách chọn cánh và đối chiếu với trải nghiệm của mình, đồng thời phân biệt lời giải thích trong lý thuyết với điều đã được nghiên cứu kiểm chứng.

Cánh Enneagram là gì? 9w1 có nghĩa gì?

Cánh Enneagram là khái niệm lý thuyết dùng để mô tả những đặc điểm phụ từ nhóm liền kề với nhóm tính cách chính.

Enneagram là một hệ thống phân chia tính cách thành chín nhóm. Trong hệ thống này, nhóm chính diễn tả khuynh hướng trung tâm, còn cánh diễn tả các nét bổ sung. Điều đó không có nghĩa cánh là một cơ chế thực sự làm thay đổi tính cách.

Chẳng hạn, “9w1” có nghĩa là nhóm chính 9, được xem xét cùng các đặc điểm của cánh 1. Chữ “w” ở giữa là ký hiệu viết tắt chỉ cánh. Đổi vị trí hai số sẽ đổi ý nghĩa: “1w9” chỉ nhóm chính 1 với cánh 9.

Cách hiểu này dựa trên định nghĩa về cánh của Viện Enneagram. Đây không phải công thức chia tính cách theo tỷ lệ, cũng không có nghĩa hai nhóm được trộn đều với nhau.

Mỗi nhóm Enneagram có những cánh nào?

Theo quy tắc của Enneagram, cánh chỉ có thể là một trong hai nhóm nằm ngay hai bên nhóm chính trên đường tròn.

Nếu hình dung các số trên một hàng thẳng, bạn dễ bỏ sót mối liên hệ giữa 1 và 9. Trên vòng tròn Enneagram, nhóm 1 nằm cạnh nhóm 9 và nhóm 2; nhóm 9 nằm cạnh nhóm 8 và nhóm 1. Bảng dưới đây áp dụng quy tắc về các nhóm liền kề trên đường tròn.

Nhóm chính	Một cánh	Cánh còn lại
Nhóm 1	1w9	1w2
Nhóm 2	2w1	2w3
Nhóm 3	3w2	3w4
Nhóm 4	4w3	4w5
Nhóm 5	5w4	5w6
Nhóm 6	6w5	6w7
Nhóm 7	7w6	7w8
Nhóm 8	8w7	8w9
Nhóm 9	9w8	9w1

Giả sử bài trắc nghiệm cho bạn điểm nhóm 4 cao nhất, tiếp theo là nhóm 9. Bạn không vì thế mà ghi kết quả là “4w9”. Nếu đang xem xét nhóm 4 là nhóm chính, hai cánh cần đối chiếu là 3 và 5. Điểm nhóm 9 vẫn có thể là gợi ý để tìm hiểu thêm những khuynh hướng khác của bản thân.

Thứ hạng điểm số và vị trí của cánh là hai tiêu chí khác nhau. Lấy nhóm có điểm cao thứ hai làm cánh có thể dẫn đến một ký hiệu không đúng quy tắc của lý thuyết.

Cũng cần phân biệt cánh với các đường nối bên trong vòng tròn. Những đường này thuộc một khái niệm khác, dùng để giải thích sự chuyển dịch giữa các nhóm. Khi tìm cánh, hãy nhìn hai số nằm ngay cạnh nhóm chính trên đường tròn.

9w8 và 9w1 khác nhau thế nào?

Theo lý thuyết Enneagram, những người cùng nhóm chính có thể biểu hiện khác nhau tùy cánh được xem xét cùng nhóm đó.

Với nhóm 9, bạn có thể so sánh cánh 8 và cánh 1. Tài liệu so sánh các nhóm mô tả nhóm 8 có nét bộc lộ lập trường trực tiếp, còn nhóm 1 chú trọng chuẩn mực bên trong và điều mình cho là đúng. Khi áp dụng vào khái niệm cánh, ta có thể hình dung những nét này bổ sung cho khuynh hướng của nhóm 9 như thế nào.

Bảng dưới đây là tình huống giả định tại nơi làm việc, được xây dựng để minh họa sự khác biệt. Đây không phải kết quả nghiên cứu hay tiêu chí phân loại một người ngoài đời.

Điểm so sánh	Ví dụ gợi hình dung về 9w8	Ví dụ gợi hình dung về 9w1
Mối quan tâm chung	Muốn cả nhóm hợp tác trong bầu không khí hòa thuận.	Muốn cả nhóm hợp tác trong bầu không khí hòa thuận.
Cách phản hồi khi công việc dồn lại	Nói rõ phần việc mình có thể nhận.	Đề nghị chia việc theo tiêu chí cả nhóm đã thống nhất.
Câu hỏi để tự nhìn lại	Mình có thường thể hiện rõ lập trường như vậy không?	Mình có thường làm rõ và cố gắng tuân theo tiêu chí chung không?

Không cách nào trong hai cách trên tự động cho thấy một người trưởng thành hơn hay làm việc giỏi hơn. Cùng một người có thể dùng cả hai cách tùy hoàn cảnh. Vai trò, mối quan hệ và trải nghiệm cũng khiến cách ứng xử thực tế khác nhau.

Vì thế, đừng vội kết luận “mình nói cứng rắn, vậy chắc là cánh 8” từ một hành vi đơn lẻ. Hãy xem cả lý do bạn nói như vậy và cách bạn phản ứng trong những tình huống khác. Cũng không nên dùng riêng khái niệm cánh để giải thích mọi khác biệt giữa những người cùng nhóm chính.

Cách xác định cánh Enneagram của bản thân

Để tìm hiểu cánh của mình, trước hết hãy xem lại nhóm chính, sau đó đối chiếu mô tả của hai nhóm liền kề với những trải nghiệm lặp lại trong đời sống.

Tài liệu hướng dẫn của Viện Enneagram cũng đề xuất tìm hiểu nhóm chính trước rồi đọc mô tả các nhóm bên cạnh. Tuy nhiên, đây không phải quy trình xác định cánh đã được khoa học xác lập. Những gợi ý dưới đây nhằm giúp bạn quan sát kỹ hơn và bớt vội kết luận.

Kiểm tra lại nhóm Enneagram chính

Thêm một cánh có thể khiến lời mô tả nghe hợp với mình hơn. Nhưng nếu ngay từ đầu bạn đã thấy nhóm chính không phù hợp, hãy xem lại cách hiểu về nhóm đó thay vì dùng cánh để giải thích mọi điểm khác biệt.

Chẳng hạn, đừng dừng ở câu “mình làm việc rất kỹ”. Hãy ghi lại điều khiến bạn làm như vậy: muốn hạn chế sai sót, muốn được công nhận, hay cần kiểm tra vì chưa quen công việc? Không câu trả lời riêng lẻ nào đủ để xác định chắc chắn một nhóm.

Ghi tình huống cụ thể thay vì tính từ

Những từ như “điềm tĩnh” hay “hòa đồng” có nghĩa khá rộng. Bạn có thể chọn một cảnh cụ thể: mình đã nói gì khi cuộc họp có ý kiến trái chiều, hoặc đã trả lời ra sao khi có người nhờ việc.

Một cách ghi là chia thành “tình huống — điều mình coi trọng — hành động thực tế — lý do khác có thể có”. Sau dòng “mình xem tài liệu rất lâu”, bạn có thể ghi “mình cần cảm thấy chắc chắn”, rồi bổ sung “cũng có thể vì đây là việc mình mới làm lần đầu”.

Ghi cả những trải nghiệm không khớp

Khi thích mô tả của một cánh, ta dễ chỉ nhớ những chuyện phù hợp với mô tả đó. Ghi cả những tình huống không khớp sẽ giúp bạn tránh nghiêng toàn bộ cách giải thích về một phía.

Nếu muốn hỏi người quen, bạn có thể hỏi “Khi bất đồng ý kiến, mình thường nói chuyện thế nào?” thay vì “Bạn nghĩ mình thuộc cánh nào?”. Đồng thời, hãy nhớ rằng câu trả lời chỉ phản ánh một phần những tình huống người đó từng thấy.

Bạn cũng có thể để kết luận ở trạng thái “vẫn đang đối chiếu”. Chỉ cần đã ghi rõ mình phản ứng thế nào trong một hoàn cảnh cụ thể, bạn đã có chất liệu để tiếp tục tự quan sát.

Có thể có hai cánh Enneagram hoặc đổi cánh không?

Một số cách giải thích Enneagram xem xét cả hai cánh. Tuy nhiên, vẫn có những quan điểm khác nhau về việc cánh nào nổi trội và liệu cánh có thay đổi theo thời gian hay không.

Tài liệu về cánh của Viện Enneagram đề cập cả trường hợp một cánh nổi bật, cả hai cánh đều thể hiện và không cánh nào rõ rệt. Vì vậy, nếu thấy hai mô tả đều gần với mình, bạn không cần ép bản thân phải chọn một bên.

Kết quả trắc nghiệm thay đổi có nghĩa là đổi cánh?

Chỉ riêng việc kết quả khác đi chưa đủ để kết luận cánh thực sự đã thay đổi. Trước hết, hãy xem bạn có làm cùng bài trắc nghiệm, cùng câu hỏi và nghĩ đến cùng kiểu tình huống khi trả lời hay không. “Mình đã trả lời khác” và “cấu trúc tính cách của mình đã thay đổi” là hai nhận định khác nhau.

Cũng không nên coi những ý kiến như “đến một độ tuổi nhất định, cánh bên kia sẽ phát triển” hoặc “dùng cân bằng hai cánh sẽ cải thiện sức khỏe tinh thần” là quy luật đã được xác nhận.

Cánh Enneagram có được khoa học chứng minh không?

Bài tổng quan hệ thống về Enneagram năm 2021, được lập chỉ mục trên dịch vụ tra cứu tài liệu của Thư viện Y khoa Quốc gia Hoa Kỳ thuộc Viện Y tế Quốc gia Hoa Kỳ, nhận định rằng kết quả nghiên cứu về độ tin cậy và độ giá trị còn chưa thống nhất; nghiên cứu hỗ trợ khái niệm cánh và sự chuyển dịch giữa các nhóm còn ít. Đây là kết luận của các tác giả. Việc bài báo được lập chỉ mục không đồng nghĩa với sự chứng nhận của cơ quan đó.

Độ tin cậy nói đến mức độ nhất quán của phép đo. Độ giá trị nói đến việc phép đo có thực sự đo đúng điều cần đo hay không. Cảm giác “mô tả này giống mình” cần được phân biệt với khẳng định rằng mô tả đó phản ánh một cấu trúc tính cách đã được kiểm chứng.

Với những giới hạn bằng chứng này, cách dùng phù hợp hơn là xem cánh như ngôn ngữ tham khảo để sắp xếp trải nghiệm. Khái niệm này không đủ làm căn cứ để đánh giá năng lực làm việc của đồng nghiệp, tương lai một mối quan hệ hay tình trạng sức khỏe tinh thần của ai đó.

Biết cánh Enneagram rồi nên làm gì?

Sau khi tìm hiểu cánh, bạn có thể chọn một hành động nhỏ muốn điều chỉnh trong cuộc sống thực tế.

Nếu nhận ra mình thường trả lời ngay khi được nhờ việc, lần tới hãy thử xem lịch trước rồi mới nhận lời. Nếu nhớ một cuộc họp mà mình chưa nói được ý kiến, bạn có thể thử ghi sẵn suy nghĩ và trình bày ngắn gọn. Bạn không cần xác định chắc chắn cánh của mình mới làm được những việc này.

Cách Atovia gợi ý là dùng việc tìm hiểu tính cách để nối tình huống thực tế với hành động tiếp theo. Bạn có thể tham khảo những mô tả phù hợp, đồng thời để lại những phần không đúng với mình mà không cần cố ép bản thân vào đó.

Nếu những khó khăn tinh thần kéo dài hoặc ảnh hưởng đến giấc ngủ và sinh hoạt, đừng chỉ dựa vào cách giải thích tính cách để xử lý. Như hướng dẫn của Viện Sức khỏe Tâm thần Quốc gia Hoa Kỳ nêu, bạn có thể trao đổi với nhân viên y tế để tìm sự hỗ trợ cần thiết. Bạn có thể bắt đầu từ cơ sở y tế hoặc nơi cung cấp dịch vụ chăm sóc sức khỏe tinh thần gần mình.

Hôm nay, hãy chọn một tình huống gần đây rồi ghi lại điều bạn coi trọng và hành động bạn đã làm. Khi nghĩ về bản thân, tình huống đời thường nào hiện lên trước cả những mô tả về cánh?

Tham gia cộng đồng của chúng tôi